Oceny: (Bez ocen)
PLG_VOTE_USER_RATING
3 komentarze

„Pałac ten wyróżniał się w naszej dolinie i sława o nim po świecie płynie…”

Przy drodze z Rajczy do Ujsoł usytuowany jest zabytkowy zespół pałacowo-parkowy, w którym obecnie mieści się Samodzielny Publiczny Zakład Opiekuńczo Leczniczy z Ośrodkiem Rehabilitacyjno-Geriatrycznym. A jak było kiedyś?

Pałac ma imponującą przeszłość i przewijały się tu znane z historii postacie….

Na początku XIX wieku właścicielka Rajczy, Agnieszka z Jordanów Siemiońska, przy drodze do Ujsoł buduje budynek mieszkalny, który staje się zalążkiem pałacu.

W 1843 r. ówczesny właściciel powstałego w Rajczy zakładu hutniczego tzw. „Hamry” Anastazy Siemioński, rozbudowuje go i tworzy otoczony parkiem z dorodnymi drzewami jednokondygnacyjny dwór. Nie cieszy się długo posiadłością, bo w 1854 r. sprzedaje ją osiadłej na Morawach, pochodzącej z Lombardii, żyjącej z prowadzenia cukrowni, przędzalni lnu, zakładów hutniczych i domu bankowego rodzinie Primavezi. Teodor Primavesi rozbudowuje dwór nadając mu cechy pałacowe.

krajoznawca.org

Na przełomie XVIII/XIX wieku Primavesi sprzedają pałac z parkiem księciu Eugeniuszowi Lubomirskiemu, który lokuje tu swojego syna Władysława z żoną Elżbietą de Vaux córką mistrza dworu arcyksięcia Leopolda Karola de Vaux. Książę bierze się za zdecydowaną przebudowę pałacu nadając mu charakter neorenesansowy i dobudowując drugą kondygnację. Z racji szerokich kontaktów w świecie kultury i sztuki, jako twórca grupy artystów Młodej Polski Muzycznej, przez wiele lat finansuje i promuje Karola Szymanowskiego, Artura Rubinsteina, Grzegorza Fitelberga, Ludomira Różyckiego i Apolinarego Szeluto będących stałymi pałacowymi gośćmi. Nie występuje wyłącznie jako mecenas sztuki, ale jest wielkim znawcą i wielbicielem muzyki. Sam komponuje i tworzy utwory muzyczne, z których zachowały się pieśni: „Brunette”, „La Plainte”, „Quand ton Sourire”, „Tu sais” oraz mająca premierę w 1912 r. w Wiedniu operetka „Die liebe Unschuld” („Kochana niewinność”). Nie było to jedyne hobby księcia, który uchodził za wielbiciela tenisa i jeździectwa. Prowadzona duża hodowla koni wyścigowych cieszyła się dużym powodzeniem. Osiągały one sukcesy w gonitwach i wyścigach konnych.

Kolejny właściciel Rajczy, a co za tym idzie pałacu, książę Karol Stefan Habsburg z Żywca, kupił go w 1914 r., by w 1916 przekazać na cele sanatoryjno-szpitalne dla rannych żołnierzy monarchii austro-węgierskiej.

Od 1916 roku pałac Habsburgów w Rajczy został zaadaptowany na potrzeby szpitala polowego i od tego czasu wykorzystywany jest przez służbę zdrowia. Zwożono tutaj z frontu rannych żołnierzy armii austriackiej i niemieckiej. Wielu z nich zmarło. Ostatni pochówek znaleźli na rajczańskim cmentarzu. Warto tam zaglądnąć, by podarować wojakom „Wieczne odpoczywanie…”

 

rajcza.naszgok.pl

Duże wrażenie wywiera las ażurowych, żeliwnych krzyży w dwóch podobnych wzorach projektu Hansa Mayra. Widnieje na nich każdorazowo „krzyż żelazny”, miecz oraz wieniec laurowy lub dębowy. Co ciekawe, wszystkie nagrobne krzyże wykonano po sąsiedzku, w dużej odlewni działającej w Węgierskiej Górce, której właściciele przekazali wojsku te odlewy nieodpłatnie. Na cmentarzu znajdują się też nagrobki, tym razem również kamienne, żołnierzy polskich służących w legionach. Zmarli oni już po zakończeniu wojny, w pałacu w Rajczy, który Habsburgowie przekazali Polskiemu Czerwonemu Krzyżowi na potrzeby szpitala. Większość z tych żołnierzy padła ofiarą dziesiątkującej osłabione organizmy gruźlicy.

Tak więc za czasów II Rzeczpospolitej leczą się w nim weterani wojny 1920 r., w okresie II wojny światowej żołnierze Wehrmachtu, w 1945 r. – kiedy funkcjonował jako szpital polowy – żołnierze radzieccy. Funkcję szpitala wojskowego i ośrodka dla inwalidów wojennych pełni do połowy lat 50, by później wrócić do swojej pierwotnej funkcji – placówki leczącej choroby płuc.

W latach 90. XX wieku przeprowadzony remont i renowacja powoli przywraca mu dawną świetność.

Wokół parku roztacza się park, w którym rosną sosny, lipy, klony, wiązy i dęby. Ścieżki służą do spacerów i aktywnej rekreacji pensjonariuszy ośrodka oraz mieszkańców miejscowości. Znajduje się tutaj również zabytkowa turbina wodna. A jak dla pałacu przystoi uliczkami przechadzają się pawie.

Źródło: informacje podane przez Edwarda Wieczorka, zawarte w opracowaniu nt. pałacu w Rajczy, przewodnik Polska Niezwykła Śląskie, ślaskiesmaki.pl

 

 

Udostępnij Drukuj E-mail

Inne artykuły