Pałac Lubomirskich znajdujący się w Rajczy, po pałacu Habsburgów w Żywcu, uważany jest za najładniejszy zabytek na Żywiecczyźnie. Posiadana przez księcia Lubomirskiego charyzma i osobowość sprawiła, że pałac tętnił życiem a Rajcza znana była na całym świecie.

Jedną z ciekawostek związanych z pałacem jest to, że gościł i koncertował w tym budynku m.in. Karol Szymanowski. Gośćmi byli również Grzegorz Fitelberg czy Ludomir Różycki.  Sam zaś Władysław Lubomirski jest autorem operetki "Die liebe Unschlud", która została wystawiona w Wiedniu w 1912 r. Napisał również  utwór "Aldante", wykonany w Warszawie w 1919 r.

Neogotycki pałac

Warto wspomnieć, że pałac powstał w roku 1833, kiedy właścicielem Rajczy był Anastazy Siemioński, założyciel zakładów żelaznych tzw. „hamry”.  Ówczesny dwór w Rajczy był budynkiem jednokondygnacyjnym z mieszkalnym poddaszem. Elewacja zwrócona była do drogi w kierunku zachodnim. Posiadał trzy dwukondygnacyjne alkierze z wieżami. Był uważany za romantyczny neogotycki budynek o bardzo malarskiej bryle, pełnej załamań światłocieniowych.  Władysław Lubomirski został właścicielem pałacu w roku 1894.  Sama osoba Lubomirskiego jest bardzo ciekawa, bowiem był on kompozytorem i mecenasem sztuki. W roku 1890 wstąpił w związek małżeński z córką Karola i Elżbiety Lanckorońskiej, Elżbietą hr De Vaux.

Przebudowa

W związku z powiększającą się rodziną książęcą, dotychczasowy obiekt stał się zbyt mały. Architekt, który miał się zająć przebudową pałacu zaproponował Lubomirskim stworzenie nowoczesnej willi renesansowej, z motywami polskich XVII wiecznych pałaców. W roku 1895 dobudowano drugą kondygnację w zachodnim skrzydle, powstała również oryginalna loggia widokowa oraz dodano nowe szczyty wież. W roku 1896 roku dobudowano trzyosiowy pawilon przeznaczony na pokoje gościnne i połączono go z budynkiem zawierającym pokoje służbowe oraz oficynę kuchenną. Po przebudowie pałac był budynkiem dwukondygnacyjnym w stylu neorenesansowym. Elewacja budynku została pokryta tynkiem w kolorze „Kaiser gelb” bardzo modnym w tamtych czasach na terenach Austrii. Najbardziej dopracowanym szczegółem przez architekta była loggia położona w południowej elewacji pałacu. Została zbudowana na rzucie prostokąta i ozdobiona płaskorzeźbioną groteską. Pomiędzy filarami loggii znajdziemy kamienne balustrady. Dojście do niej prowadzi z wielkiego salonu, będącego główną salą pałacu. Z balkonów znajdujących się centralnie w elewacji zachodniej, można było podziwiać dolinę rzeki Soły oraz wieś położoną wzdłuż jej brzegów.

Przeznaczenie pałacowych pokoi

W latach świetności pałac posiadał dwadzieścia sześć pokoi mieszkalnych oraz recepcyjnych, ozdobionych dekoracją stiukową, które zlokalizowano po wewnętrznej stronie skrzydła południowego i zachodniego. Pokoje mieszkalne księstwa znajdowały się w narożniku południowo-zachodnim, zaś pokoje dziecinne na I piętrze skrzydła zachodniego. Gości przyjmowano w pawilonie w narożniku południowo-wschodnim. Pałac miał pięć wejść, główne znajdowało się w elewacji południowej, trzy zlokalizowane były od strony dziedzińca wewnętrznego. Ostatnie wejście do pałacu mieściło się w korytarzu w oficynie północnej.  

Wyposażenie rezydencji za czasów Lubomirskich

Główne wejście do pałacu zlokalizowane było w loggii w elewacji południowej. Do rezydencji prowadziły drewniane drzwi z metalową, ażurową kratą, na której widniał herb Średniawa. Przedsionek pałacu był wyłożony ciemną, drewnianą boazerią. Holl był obszernym pomieszczeniem z kasetonowym stropem. Znajdowały się w nim jednobiegowe, łamane szerokie dębowe schody wraz z balustradą. Holl ogrzewany był dwoma niebieskimi piecami kaflowymi. W klatce schodowej wisiały dwa portrety, pani oraz pana domu.

Apartament księcia

Z przedsionka w lewo wchodziło się do apartamentu księcia, który składał się z dwóch pokoi. Pierwszy z nich był sypialnią, a drugi sypialnią z szamotowym piecem oraz mosiężnym żyrandolem. Z tego pokoju prowadziły wąskie, dębowe schody, do położonej nad nim sypialni książęcej. Pod schodami zlokalizowane były szafy. W trakcie zachodnim znajdowała się garderoba księcia z białym piecem, dalej znajdowały się pokoje familijne oraz pomieszczenie biblioteczne. W skład pokojów familijnych wchodziła palarnia oraz salon i jadalnia. W pawilonie znajdowała się łazienka oraz izby gościnne.

Centralna sala pałacu

Na podeście drugiej kondygnacji stał stół bilardowy. Na wprost schodów zlokalizowane było wejście do centralnej sali pałacu, czyli wielkiego salonu. Salon posiadał dwa okna z wyjściem na loggię widokową. Ściany salonu były ozdobione szeroką fasetą oraz plafonem o ażurowej ornamentyce w stylu wczesnego rokoka. W dwóch narożnikach salonu znajdowały się porcelanowe piece. Pomiędzy drzwiami zlokalizowany był biały, marmurowy kominek. W salonie znajdowały się meble w stylu Ludwika XV, fortepian, cztery pięcioramienne kinkety oraz duży kryształowy żyrandol. W oknach zawieszone były ciężkie portiery.

Jadalnia we wzory roślinne

Z salonu w lewo wchodziło się do dwuokiennej sali jadalnej. Jadalnia wyłożona była boazerią do wysokości dwóch metrów. Nad nią ściany pokryte były tapetą w roślinny wzór. W narożniku stał ukośnie ustawiony brunatny piec kaflowy. Wokół stołu i pod ścianą stały krzesła w stylu Ludwika XV pokryte skórą. Nad stołem wisiał rozłożysty brązowy żyrandol.

Buduar i pokój sypialny księżnej Elżbiety

Na ścianach w pokoju księżnej znajdowały się jedwabne tkaniny w pasy. Całość obiegała stiukowa faseta, z dekoracyjnym ornamentem na suficie. W narożniku stał biały, porcelanowy piec. Intymności wnętrza dopełniały meble w stylu Ludwika XV, serwantki, biureczka, dywan, parawaniki oraz większa ilość wiszących na ścianach obrazków. Z sufitu zwisał duży, brązowy żyrandol. Następnym pokojem była sypialnia księżnej, urządzona w podobny sposób jak poprzedni salon. Na prawo od sypialni mieściła się toaleta księżnej oraz wejście do trzech pokoi dziecinnych.

Lodownia, pralnia i ciemnia fotograficzna

W pawilonie gościnnym znajdowała się izba szkolna, naukowa oraz trzy izby gościnne. Co ciekawe łazienek w pałacu było kilka, każda z nich miała dostęp do ciepłej i zimnej wody. W przyziemiu ponadto znajdowała się ciemnia fotograficzna z oknem zaszklonym czerwonymi szybami. W pałacu znajdowała się również gotowalnia, gdzie przynoszono potrawy z kuchni, a następnie wyciągiem posyłano je na górę do tzw. kredensu. W najbliższym otoczeniu pałacu znajdował się murowany budynek do przechowywania żywności. Lodownia wyłożona była dachówką, w pobliżu niej znajdowała się pralnia. Wzdłuż drogi znajdował się ogród owocowo-warzywny. Poniżej zlokalizowana była stajnia oraz remiza kryta dachówką. 

4 maja 1914 dobra Lubomirskich zostały sprzedane arcyksięciowi Karolowi Stefanowi Habsburgowi. Arcyksiążę ofiarował pałac w 1925 roku na szpital wojskowy Czerwonego Krzyża. Do chwili obecnej pałac służy celom sanatoryjnym, ponieważ znajduje się w nim Zakład Opiekuńczo-Leczniczy.

Wygląd współczesny pałacu. Zdjęcie Gmina Rajcza

Udostępnij Drukuj E-mail